Türkiye’de Elektrik Enerjisi Üretiminin Tarihsel Gelişimi

Dünyada ilk elektrik santralini Thomas Edison 1882 Eylül’ünde New York şehrinde faaliyete geçirmiştir. 1884 yılında Charles Parsons ABD’de ilk kez buhar türbinleri ile elektrik üretimini başarmıştır. Nükleer enerjiden ilk elektrik üretimi ise 1951 yılında ABD Idaho’da kurulan Breeder Reactor I’dir. 1954 yılında SSCB’de nükleer santralden elektrik üretimine başlamıştır. 1957 yılında ABD Pennsylvania’da kurulan Shippingport Nükleer Santrali ticari elektrik üretimine başlamıştır. [1]

Yenilenebilir enerji kaynağı olarak sudan ilk enerji üretimi 1880 yılında ABD Michigan’da Grand Rapids Electric Light and Power Co. tarafından yapılırken iki yıl sonra 1882’de ABD Wisconsin Appleton’da ilk hidroelektrik santrali faaliyete geçmiştir. Rüzgardan elektrik üretimini ise ilk kez 1888 yılında ABD Ohio’da evini arkabahçesine kurduğu rüzgar türbini ile Charles Brush yapmıştır. Güneşten elektrik üretiminde ise Charles Fritts 1882 yılında ilk güneş enerjisi pilini geliştirmiştir. [1]

Türkiye’de ilk elektrik üretimi 1902 yılında Tarsus’ta 2 kW’lık bir su türbini ile gerçekleşirken ilk büyük santral İstanbul Silahtarağa’da kurulan 15 kW’lık termik santraldir. 1923 yılında Türkiye’nin kurulu gücü 33 MW; elektrik üretimi ise 45 milyon kWh‘tır. [2]

Türkiye’de 1935 yılında enerji sektöründe araştırma yapmak için Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİEİ) kurulmuştur. Yine aynı dönemlerde Etibank, Maden Tetkik ve Arama (MTA), İller Bankası ve 1954 yılında ise su ve toprak kaynaklarının geliştirilmesi amacıyla Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlükleri kurulmuştur. [3]

1940 yılına kadar 28 adet hidroelektrik santrali kurulmuştur. Seyhan Sarıyar, Hirfanlı, Kesikköprü, Demirköprü ve Kemer Barajları ve Hidroelektrik Santralleri (HES) başlıcalarıdır. [3]

1935 yılında kurulu güç 126,3 MW; üretim 213 milyon kWh ve elektiriklendirilmiş il sayısı 43’tür. 1950’li yıllardan itibaren özel sektör de imtiyazlı şirketler ile santral yapımı ve elektrik üretimine başlamıştır. Bu şirketlerden Çukurova Elektrik AŞ (ÇEAŞ) Adana ve Mersin yöresine, Kepez Elketrik AŞ ise Antalya yöresine elektrik vermekte idi. 1950’li yılların başında kurulu güç 407,8 MW; üretim 789,5 milyon kWh’a ulaşmıştır. [2]

1970 yılında ise 1312 sayılı yasa ile Türkiye’de elektrik üretiminin ve dağıtımının koordine edilebilmesi için Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuştur. 1970’te kurulu güç 2234,9 MW; üretim 8,6 milyar kWh’a ulaşmıştır. 1970’lerdeki dünya eberji krizinden Türkiye’de etkilenmiş ve termik santrallerin yakıtlarının dışa bağımlı olmasından Türkiye’de elektrik kesintileri yaşanmıştır. Türkiye’nin kurulu gücü 1980 yılında 5118,7 MW, üretimi de 23,3 milyar kWh’a ulaşmıştır. 1982’de belediyelerin ve birliklerin ellerindeki elektrik tesisleri de TEK’e devredilmiştir. 1982’deki kurulu güç 6638,6 MW; üretim 26,6 milyar kWh’a ulaşmıştır. [2]

1970-1982 yılları arasında Keban (1330 MW), Karakaya (1800 MW), Atatürk (2400 MW), Altınkaya (700 MW), Oymapınar (540 MW) gibi birçok büyük proje hayata geçirilmiştir. [3]

1984 yılında 3096 sayılı yasa ile enerjideki TEK tekeline son verilerek özel sektöründe elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımı yapmasına izin verilmiştir. Bu yıl TEK bir Kamu İktisadi Kuruluşu’na dönüştürülmüştür. TEK, 1993 yılında 513 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile özelleştirme kapsamına alınmış ve Türkiye Elektrik Üretim İletim AŞ (TEAŞ) ve Türkiye Elektrik Dağıtım AŞ (TEDAŞ) olarak iki ayrı İktisadi Devlet Teşekkülü olarak ikiye bölünmüştür. 2001 yılında ise enerji piyasasının denetlenmesi için Elektrik Piyasası Düzenleme Kurulu kurulmuştur. 2001 yılında TEAŞ, Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ), Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi (TETAŞ) olarak üç İktisadi Devlet Teşekkülü’ne ayrılmıştır. [2]

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here